Rozporządzenie PPWR zrewolucjonizuje rynek opakowań, ale dla małych producentów wina w Polsce – często funkcjonujących jako jednoosobowe działalności gospodarcze (JDG) lub niewielkie spółki – ustawodawca przewidział pewne mechanizmy buforowe. Nie oznacza to jednak zwolnienia z obowiązków, a raczej przesunięcie ciężaru ich udokumentowania.

PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation), które weszło w życie 11 lutego 2025 r., to rozporządzenie ustanawiające jednolite zasady dotyczące opakowań i odpadów opakowaniowych na terenie całej UE. Wdraża wymagania ekologiczne i recyklingowe, a jego główny etap stosowania rozpoczyna się 12 sierpnia 2026 r.

W przeciwieństwie do dotychczasowych dyrektyw (które wymagały wdrożenia do prawa krajowego), PPWR obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich UE. Za brak dostosowania i niekompletną dokumentację grożą administracyjne kary finansowe (do 2 milionów PLN) oraz nakaz wycofania towaru z rynku. Przepisy dotyczą wszystkich firm wprowadzających produkty w opakowaniach na rynek UE.

Jak nowe przepisy wpłyną na działalność polskiej winnicy

Zgodnie z unijnym rozporządzeniem PPWR (Rozporządzenie w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych), osoba zlecająca produkcję opakowania pod własną nazwą lub znakiem towarowym zyskuje status wytwórcy. Nakłada to na nią pełną odpowiedzialność prawną za zgodność opakowania z przepisami, przeprowadzenie oceny i stworzenie dokumentacji.

Jeśli zlecasz zaprojetowanie lub wytworzenie opakowania pod własną nazwą lub znakiem towarowym – wytwórcą jesteś Ty. Niezależnie od tego, czy na opakowaniu widnieje jeszcze innych znak.

Zasada ta precyzuje obowiązki w zależności od skali Twojego biznesu:

• Standardowy wytwórca (firmy MŚP i duże): Podmiot zlecający zaprojektowanie lub produkcję pod własną marką staje się głównym wytwórcą. Oznacza to, że musisz przeprowadzić procedurę oceny zgodności, sporządzić Deklarację Zgodności UE i wdrożyć Dokumentację Techniczną.
• Wyjątek dla mikroprzedsiębiorstw: Jeśli jesteś mikroprzedsiębiorstwem (zatrudniasz poniżej 10 osób, a roczny obrót/suma bilansowa nie przekracza 2 milionów EUR) i zlecasz produkcję pod własną marką, a Twój dostawca opakowania znajduje się w Polsce, obowiązki wytwórcy przechodzą na dostawcę.

1. Wyłączenie dla mikroprzedsiębiorstw

Jeśli winnica zatrudnia mniej niż 10 pracowników, a jej roczny obrót nie przekracza 2 milionów EUR, obowiązki „Wytwórcy” w świetle PPWR automatycznie przechodzą na bezpośredniego dostawcę opakowań, np. polską hutę szkła lub polskiego dystrybutora butelek i kartonów.

Jeśli jesteś mikroprzedsiębiorstwem i zlecasz zaprojektowanie lub wytworzenie opakowań pod swoją własną nazwą lub swoim własnym znakiem towarowym, a Twój dostawca opakowań znajduje się w Polsce, obowiązki wytwórcy przechodzą na tego dostawcę. [Art. 3 pkt 1 ust. 13 lit. b Rozp. 2025/40]

Dostawca opakowań spoza Polski/Unii

Jeśli dostawca opakowania znajduje się poza Unią, powyższe wyłączenie przestaje obowiązywać całkowicie, a pełne obowiązki wytwórcy wracają na Twoje mikroprzedsiębiorstwo.

Sytuacja 1: Dostawca kartonów z Twoim logo jest z Polski

(Dostawca = 100% Wytwórca na gruncie całego PPWR)

Zlecasz produkcję polskiemu dostawcy kartonów ze swoim logo. W świetle unijnych przepisów o opakowaniach jesteś dla organów nadzoru „niewidzialny”. Cały ciężar bycia wytwórcą spoczywa na polskiej fabryce kartonów.

• Identyfikowalność: To polski dostawca ma obowiązek figurować w unijnej dokumentacji jako podmiot ostatecznie odpowiedzialny za powstanie tego opakowania.
• Zarządzanie kryzysowe (wycofanie z rynku): Jeśli po roku okaże się, że barwniki użyte do nadruku logo na kartonie łamią unijne limity, to fabryka ma prawny obowiązek zorganizować wycofanie tych opakowań z rynku i zgłosić incydent do odpowiednich organów. Ty jesteś tu tylko poszkodowanym klientem.
• Kontrola nadzoru: Inspekcja Handlowa kieruje swoje kroki bezpośrednio do producenta w Polsce, omijając Twoje biuro.

Sytuacja 2: Dostawca kartonów z Twoim logo jest z Włoch

(Dostawca = Wytwórca w zakresie technicznym Art. 15 | Ty = Wytwórca w całej reszcie rozporządzenia)

Zlecasz produkcję włoskiej fabryce. Prawo chroni Cię przed koniecznością samodzielnego przeprowadzania oceny zgodności i wystawiania unijnej deklaracji (to robi Włoch na mocy Art. 15 pkt 12 Rozporządzenia 2025/40). Jednak w świetle całej reszty PPWR to Ty jesteś prawnym Wytwórcą tego opakowania na terenie UE.

Z tego tytułu spadają na Ciebie konkretne obowiązki:

• Punkt kontaktowy dla urzędów: Kiedy polski nadzór zainteresuje się tym opakowaniem, pierwszą instytucją kontrolowaną będziesz Ty. Jako ogólny Wytwórca musisz umieścić na opakowaniu (lub w dokumentacji) swoją nazwę, zarejestrowaną nazwę handlową i adres pocztowy (zob. identyfikacja wytwórcy).
• Obowiązek dowodowy: To od Ciebie inspektorzy zażądają udowodnienia legalności kartonów. Twoim obowiązkiem będzie niezwłocznie uzyskać od włoskiego dostawcy deklarację zgodności i przekazać ją polskim urzędom. Włoch fizycznie robi badania, ale to Ty musisz je wyegzekwować i przedstawić.
• Ryzyko wycofywania z rynku: W przeciwieństwie do Sytuacji 1, jeśli okaże się, że włoskie kartony nie spełniają wymogów, to Ty (jako Wytwórca wprowadzający je do obrotu pod swoją marką) musisz wdrożyć procedury naprawcze. To Ty masz obowiązek poinformować właściwe organy o ryzyku i współpracować z nimi w celu usunięcia problemu. Włoch zawalił produkcję, ale obowiązek reagowania kryzysowego leży po Twojej stronie.

Unikanie znakowania opakowań (butelek, korków, kapturków, zakrętek, kartonów, taśm pakowych) własnym logo to najskuteczniejsza strategia na całkowite ominięcie biurokracji związanej ze statusem wytwórcy w PPWR. Przerzucasz ten problem całkowicie na dostawców.

Ale etykieta musi mieć logo!

Etykieta to definicyjny przypadek opakowania wytwarzanego „pod swoją własną nazwą lub swoim własnym znakiem towarowym”. A ponieważ obrandowania nie da się tu uniknąć, ogólna zasada PPWR z automatu wskazuje na Ciebie jako wytwórcę tej etykiety. I tu po raz kolejny ratuje Cię status mikroprzedsiębiorcy.

Oto jak wygląda Twoja sytuacja w zależności od tego, komu zlecasz druk etykiet:

Sytuacja 1. Drukujesz etykiety w polskiej drukarni

To najbezpieczniejszy scenariusz. Zgodnie z ochroną dla mikroprzedsiębiorstw (Art. 3), pełnym i jedynym wytwórcą etykiety w świetle PPWR staje się polska drukarnia.

Dlaczego to takie ważne przy etykietach? Ponieważ etykiety to z punktu widzenia recyklingu „chemiczne pole minowe”. Wymogi projektowania pod recykling (Design for Recycling) w PPWR bardzo rygorystycznie podchodzą do zmywalności klejów z butelek szklanych oraz do braku metali ciężkich w farbach drukarskich.

Zamawiając w Polsce, to na drukarni spoczywa całkowity obowiązek udowodnienia, że użyty papier/folia, farby i klej spełniają unijne normy i nie zaburzają procesu recyklingu szkła.

Sytuacja 2. Drukujesz etykiety w innym kraju UE (np. we Włoszech)

Tu działa podział ról. Włoska drukarnia staje się wytwórcą w zakresie technicznym (Art. 15).

To Włosi muszą zagwarantować zgodność farb i klejów z normami recyklingu i wystawić deklarację zgodności.

Ty jednak zostajesz „wytwórcą” administracyjnym. Jeśli polski nadzór zakwestionuje rodzaj kleju na Twojej butelce, to do Ciebie zapuka kontrola, a Ty będziesz musiał wylegitymować się papierami od włoskiej drukarni.

Sytuacja 3. Zamawiasz etykiety poza UE (np. z Chin)

Jako importer przejmujesz 100% obowiązków. W razie kontroli to Ty musisz udowodnić (często zlecając drogie badania laboratoryjne w Europie), że chiński klej zmywa się w standardowych procesach mycia stłuczki szklanej, a w farbie nie ma ołowiu.

2. Chemia opakowań na wino

Każdy materiał mający kontakt z winem podlega pod ostre rygory chemiczne. Szkło, aglomerowane korki, polimerowe wkładki w zakrętkach czy worki typu Bag-in-Box muszą spełniać ścisłe limity braku obecności PFAS („wiecznych chemikaliów”) oraz zanieczyszczeń metalami ciężkimi.

W kwaśnym środowisku wina ryzyko migracji niepożądanych związków z tworzyw czy powłok jest podwyższone. Oznacza to, że certyfikaty jakościowe i ewentualne analizy fizykochemiczne dostarczanych opakowań stają się newralgicznym obszarem kontroli.

Posiadanie wyników z certyfikowanych laboratoriów przez Twoich dostawców opakowań to od sierpnia 2026 r. absolutna konieczność. Koniec z kupowaniem „okazyjnych” partii butelek czy kartonów bez pełnego pokrycia w certyfikatach jakościowych.

3. Polski system kaucyjny a butelki na wino

Zgodnie z obecnym kształtem polskich przepisów kaucyjnych (lipiec 2026), jednorazowe butelki szklane (w których standardowo sprzedaje się wino) są wyłączone z systemu kaucyjnego (ale to się może zmienić).

• System obejmuje szklane butelki wielorazowe (do 1,5 l), plastik do 3 l i puszki do 1 l. Wino „ucieka” więc przed kaucją, o ile nie rozlewasz go do specyficznych opakowań (np. wina w puszkach lub butelkach PET).
• Należy jednak zachować czujność w przypadku wprowadzania na rynek innych kategorii – np. jeśli w portfolio znajduje się gazowane wino półmusujące lub cydr, trzeba bezwzględnie weryfikować, w jakiej klasie opakowań (i o jakiej pojemności) się one znajdują w kontekście ewentualnych zmian legislacyjnych Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP).

4. Cyfrowy Paszport Produktu (DPP) a e-etykiety

Od grudnia 2023 r. branża funkcjonuje już w reżimie nowych unijnych zasad etykietowania (kody QR prowadzące do pełnego składu i wartości odżywczych). PPWR dołoży do tego wymóg Cyfrowego Paszportu Produktu.

W przyszłości (zob. harmonogram wdrożeń) ten sam kod QR na kontretykiecie butelki prawdopodobnie będzie musiał integrować dane o składzie wina z danymi o samym opakowaniu (skład materiałowy, instrukcje utylizacji, ewentualnie ślad węglowy).

5. BDO i wysyłki e-commerce

Zwolnienie z bycia „Wytwórcą” nie zwalnia z bycia „Wprowadzającym” w rozumieniu BDO*. Nadal musisz uiszczać opłaty produktowe i składać sprawozdania roczne.

*Jeśli przedsiębiorca jako pierwszy wprowadza spakowany produkt do obrotu na terytorium RP, zawsze staje się wprowadzającym produkty w opakowaniach w rozumieniu polskiej Ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi.

Od 2030 r. dla opakowań zbiorczych, transportowych oraz opakowań dla handlu elektronicznego (e-commerce) maksymalny współczynnik pustej przestrzeni nie będzie mógł przekraczać 50%. Materiały wypełniające będą traktowane jako pusta przestrzeń.

Zatem, jeśli prowadzisz sprzedaż wysyłkową wina (w ramach dozwolonych prawem rozwiązań e-commerce), uderzy Cię przepis o maksymalnie 50% pustej przestrzeni w paczce.

Tradycyjne, uniwersalne kartony kurierskie wypełniane folią bąbelkową lub wełną drzewną będą ryzykownym rozwiązaniem. Wymusi to przejście na precyzyjnie dopasowane wykrojniki kartonowe dedykowane na 1, 3 lub 6 butelek, minimalizujące pustą przestrzeń transportową.

Co z winiarniami zatrudniającymi 10+ osób?

Przekroczenie progu 10 pracowników (lub 2 mln EUR obrotu) drastycznie zmienia sytuację prawną winiarni. W tym momencie znika „parasol ochronny” dla mikroprzedsiębiorstw, a winiarnia wchodzi w reżim PPWR z pełnym obciążeniem obowiązkami.

Zgodnie z przepisami, jeśli winiarnia butelkuje wino pod własną marką, to w świetle PPWR staje się właścicielem marki (Brand Owner), a co za tym idzie – przejmuje rolę Wytwórcy dla całej jednostki opakowaniowej (butelka + korek/zakrętka + kapturek + etykieta). Nie ma znaczenia, że fizycznie szkło wyprodukowała huta, a korek przyjechał z Portugalii. Przed unijnym prawem to winiarnia odpowiada za końcowe opakowanie.

Definicja Wytwórcy w PPWR mówi o podmiocie, który wytwarza „opakowanie lub produkt w opakowaniu”. W momencie, w którym winiarnia wlewa wino do standardowej, anonimowej butelki, zatyka ją i nakleja etykietę ze swoim logo, prawnie tworzy finalny „produkt w opakowaniu” pod własnym znakiem towarowym. To z automatu czyni ją Wytwórcą (Brand Ownerem) całości wobec unijnego prawa.

Z czym będzie musiała zmierzyć się większa winiarnia

1. Wystawianie Deklaracji Zgodności UE (DoC)

Deklaracja zgodności to dokument, w którym wprowadzający opakowanie na rynek Unii Europejskiej oświadcza, że opakowanie spełnia wymogi rozporządzenia PPWR (UE) 2025/40. To nie jest formalność – to warunek legalnej sprzedaży produktu w opakowaniu na terenie całej UE.

Wzór deklaracji zawiera Załącznik VIII, a obowiązek jej wystawienia wynika z art. 39 rozporządzenia. Procedura oceny zgodności, którą trzeba przeprowadzić przed wystawieniem deklaracji, opisana jest w Załączniku VII.

Deklaracji nie wystawia się raz na firmę ani na cały asortyment – jedna deklaracja odpowiada jednemu typowi opakowania. Zatem dla każdego typu opakowania (np. butelka bordoska ciemna z korkiem naturalnym, butelka burgundzka z zakrętką) musisz samodzielnie:

• Zebrać certyfikaty i wyniki badań laboratoryjnych od wszystkich podwykonawców (PFAS, limity metali ciężkich).
• Stworzyć dokumentację techniczną udowadniającą, że całe opakowanie spełnia wymogi PPWR.
• Wystawić i podpisać Deklarację Zgodności UE. Dokument ten podpisuje imiennie osoba z winiarni, biorąc na siebie prawną odpowiedzialność.

2. Pełna odpowiedzialność finansowa i karna

Jeśli w razie kontroli (np. WIOŚ) okaże się, że farba użyta na etykiecie zawiera niedozwolone metale ciężkie albo w kartonach zbiorczych przekroczono limity PFAS, kara (nawet do 2 mln zł) oraz nakaz wycofania produktu z rynku uderzy bezpośrednio w winiarnię, a nie w drukarnię czy producenta tektury. Winiarnia będzie musiała zapłacić, a ewentualnych roszczeń wobec dostawców dochodzić później na drodze cywilnej.

3. Projektowanie dla Recyklingu (Design for Recycling)

Winiarnia będzie musiała udowodnić, że jej opakowania są w pełni recyklingowalne (klasy A/B/C (art. 6)). Klasa zależy od składu materiałowego, konstrukcji opakowania i dostępnych procesów recyklingu. Opakowania klasy D od 2030 r. zostaną wycofane z rynku.

O ile samo szkło nie jest problemem, o tyle o klasie recyklingowalności całego opakowania decydują detale:

• Kleje i etykiety: Użycie niewłaściwego kleju, który nie oddziela się w procesie mycia stłuczki szklanej, lub mocno metalizowanych folii na etykietach może drastycznie obniżyć ocenę opakowania.
• Kapturki termokurczliwe (polilaminaty) i laki: Laki jako zabezpieczenie butelek czy wielomateriałowe kapturki mogą stanowić przeszkodę w recyklingu, zmuszając winiarnię do zmiany designu butelki.

4. Samodzielne generowanie Cyfrowego Paszportu Produktu (DPP)

To na winiarni zatrudniającej powyżej 10 osób spocznie obowiązek wygenerowania i utrzymania Cyfrowego Paszportu Produktu. Kod QR na kontretykiecie będzie musiał prowadzić nie tylko do danych o składnikach i kaloryczności wina, ale również do informacji o składzie materiałowym opakowania i instrukcji jego utylizacji.

Obowiązek ten wchodzi 12 sierpnia 2028 r. – warto jednak planować zmiany już teraz, bo przeprojektowanie etykiet to proces, który trwa.

Co to oznacza organizacyjnie?

Dla winiarni o tej wielkości oznacza to w praktyce konieczność oddelegowania konkretnej osoby (lub działu), która zajmie się wyłącznie compliance – czyli zbieraniem certyfikatów od dostawców, audytowaniem łańcucha dostaw i tworzeniem dokumentacji do Deklaracji Zgodności UE (DoC).

Kto Wytwórcą kiedy jest?

Na kim spoczywają obowiązki w świetle prawa UE (PPWR) oraz polskiego systemu ewidencyjnego (BDO)

Zielona ścieżka dla marek własnych: Jedyny sposób na to, aby mieć spersonalizowane opakowania (np. etykiety, grawerowane korki) i nie wpaść w machinę unijnej biurokracji z PPWR (badania, deklaracje), to bycie mikroprzedsiębiorcą zamawiającym u dostawcy zlokalizowanego fizycznie w Polsce. Wtedy 100% obowiązków jako prawny wytwórca bierze na siebie polska drukarnia lub polska fabryka opakowań.

Import zawsze obciąża zlecającego: Sprowadzenie jakiegokolwiek opakowania (z logo czy bez) spoza Unii Europejskiej (np. z Chin, USA) automatycznie nakłada na Ciebie obowiązek udowodnienia, że spełnia ono rygory europejskiego prawa, ponieważ UE nie ma jurysdykcji nad zagranicznymi fabrykami opakowań.

BDO jest bezwzględne: Niezależnie od wielkości firmy, kraju pochodzenia kartonów i tego, czy znajduje się na nich Twój nadruk – jeśli pakujesz do nich swoje wino i wprowadzasz na polski rynek, to na Tobie ciąży obowiązek uiszczania opłat i raportowania do Marszałka Województwa.

Dla dociekliwych

• Streszczenie rozporządzenia (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych
• Wytyczne dotyczące rozporządzenia (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych
• Ocena zgodności opakowań PPWR — procedura krok po kroku (metoda POZOE)

PPWR w praktyce – seria ekspertów Kancelarii Maruszkin

Źródło: Kancelaria Maruszkin (2026) [Playlista video]. Pobrane z: https://www.youtube.com/playlist?list=PLc3AFbOC_Uuc

Piotr Przybek, dr inż.

Absolwent Metrologii Chemicznej na Wydziale Chemii Uniwersytetu Warszawskiego. Absolwent Wydziału Inżynierii i Technologii Chemicznej Politechniki Krakowskiej. Adiunkt w Instytucie Nauk o Jakości i Zarządzania Produktem UE w Krakowie.

Członek-założyciel Stowarzyszenia Winiarzy Jury Krakowskiej, członek zarządu Małopolskiego Stowarzyszenia Winiarzy. Wykładowca Podkarpackiej Akademii Wina w Jaśle. Operator sekatora w Winnicy Wesoła. Kurator danych i twórca Mapy Polskich Winnic. Entuzjasta win szczerych.

Jeśli moje kalkulatory i opracowania pomagają Ci w produkcji wina, w ramach rewanżu możesz postawić mi wirtualną kawę ☕. Dzięki temu zyskam więcej energii, żeby rozwijać ⚗️️ enolab.pl