czesc@enolab.pl 506 519 639 · Pn–Pt · 10:00–14:00

Pomiar SO₂ (metoda Rippera)

Metoda Rippera to proste miareczkowanie jodem. Jod reaguje z dwutlenkiem siarki w następujący sposób:

SO₂ + I₂ + 2H₂O → H₂SO₄ + 2HI

W wyniku reakcji dwutlenku siarki (SO₂) z jodem (I) i wodą powstaje kwas siarkowy (H₂SO₄) oraz jodowodór (HI).

Aby wykonać pomiar zawartości SO₂ metodą Rippera, dokładnie odmierzoną ilość wina umieść w małej zlewce. Następnie dodaj do niej 1 ml 2%-owego roztworu skrobi oraz 3 ml 10%-owego kwasu siarkowego. Skrobię dodajemy jako wskaźnik końca miareczkowania (ciemnofioletowa barwa roztworu w obecności jodu), natomiast kwas siarkowy obniży pH badanej próbki wina.

Kiedy bardzo mała ilość roztworu jodu (I) o znanym stężeniu jest dodawana do próbki wina, SO₂ i woda zawarta w winie reagują z tym jodem, tworząc kwas siarkowy (H₂SO₄) oraz jodowodór (HI). Dzieje się to tak długo, aż cała dodana porcja jodu zostanie zużyta. Teraz nasza próbka wina zawiera malutką ilość powstałego kwasu siarkowego (nie myl z kwasem, który dodaliśmy aby obniżyć pH próbki), malutką ilość jodowodoru, odrobinę mniej dwutlenku siarki, odrobinę mniej wody i… nie zawiera jodu.

Kolejny dodatek małej porcji jodu do badanej próbki spowoduje taki sam efekt. Ale po dodaniu kilku takich porcji, całe SO₂ w próbce przereaguje i sytuacja się zmieni. Teraz, kiedy dodamy kolejną porcję jodu, jod ten pozostanie w próbce (nie ma w niej już SO₂ z którym jod mógłby przereagować). Zatem jod wejdzie w reakcję ze skrobią, czego efektem będzie ciemnofioletowe zabarwienie próbki (utrzymujące się przez 20-30 s). Osiągnęliśmy w ten sposób punkt końcowy miareczkowania, i możemy teraz obliczyć zawartość SO₂ w badanym winie na podstawie całkowitej ilości roztworu jodu zużytego w trakcie miareczkowania.

Zawartość wolnego SO₂ obliczamy według następującej formuły:

FSO₂ [mg/l] = (MSO₂ · VI₂ · NI₂ · 1000) / (2 · Vpróbki),

gdzie: MSO₂ = 64 g/mol (masa cząsteczkowa SO₂), VI₂ [ml] – objętość zużytego (do zmiareczkowania próbki) roztworu jodu, NI₂normalność roztworu jodu, Vpróbki [ml] – objętość badanej próbki wina. Jeżeli użyjemy roztworu jodu o normalności 0,02 N, a objętość próbki wina wynosi 20 ml, to powyższa formuła uprości się do:

FSO₂ [mg/l] = 32 · VI₂.

Większość winiarni z powodzeniem wykorzystuje metodę Rippera do pomiaru wolnego SO₂ w winach białych i różowych. Do pomiaru zawartości SO₂ w winach czerwonych częściej stosuje się jednak metodę destylacyjną (ang. aeration-oxidation, AO), ponieważ metoda Rippera w przypadku win czerwonych daje wyniki zawyżone (jod reaguje również ze związkami fenolowymi obecnymi w winach czerwonych). Błąd pomiaru może wynosić od 5 do 20 mg/l i wynik ten jest zawsze zawyżony, fałszywie wskazując na wyższą zawartość SO₂ niż wartość prawdziwa.

Pomiar zawartości wolnego SO₂ metodą jodometryczną w winie czerwonym

Źródło: VineCult (2011, 4 maja). SO2 Tritration in Winemaking [Plik video]. Pobrane z: https://www.youtube.com/watch?v=d8A8IwYbD8o

Jeżeli interesuje Cię rola SO₂ w wyrobach winiarskich oraz pomiary jego zawartości, to przeczytaj również:
Przybek P., 2017, Problemy oznaczania zawartości siarczynów w wyrobach winiarskich, W: M. Miśniakiewicz, M. Halagarda (red.) Towaroznawstwo w badaniach i praktyce – Jakość i bezpieczeństwo żywności – analizy, trendy, wyzwania, Polskie Towarzystwo Towaroznawcze, Kraków, s. 225-235. ISBN: 978-83-949236-4-8

Pomiar SO₂ (metoda Rippera)
5 (100%) 3 opinii